Dzieciństwo to czas, w którym uczymy się rozumieć własne emocje, ufać innym i budować relacje. Gdy pojawiają się doświadczenia przemocy, zaniedbania, odrzucenia lub innych zdarzeń przekraczających możliwości poradzenia sobie, poczucie bezpieczeństwa może zostać zachwiane. Ich następstwa bywają widoczne także później: w trudnościach z wyrażaniem potrzeb, stawianiem granic, radzeniem sobie z konfliktem czy nawiązywaniem bliskich kontaktów. Każda osoba reaguje jednak inaczej, dlatego zajęcia indywidualne z trenerem odgrywającym różne role i sytuacje rówieśnicze, społeczne z dzieckiem/nastolatkiem lub w diadzie są dostosowane do potrzeb konkretnej osoby i tego co doświadczyła.
Z perspektywy pracy psychotraumatologicznej ważne jest spojrzenie na człowieka z uważnością na jego historię. Wycofanie, nieufność czy silne reakcje emocjonalne mogą być sposobami ochrony, które wcześniej pomagały przetrwać trudne sytuacje. Zamiast oceniać takie zachowania, warto próbować zrozumieć ich znaczenie oraz wspierać rozwijanie poczucia bezpieczeństwa i sprawczości.
Gdzie w tym wszystkim jest miejsce na Trening Umiejętności Społecznych, czyli TUS? Jego zadaniem jest wspieranie konkretnych umiejętności przydatnych w codziennych relacjach. Podczas zajęć uczestnicy mogą ćwiczyć rozpoczynanie rozmowy, słuchanie, współpracę, rozpoznawanie i wyrażanie emocji, komunikowanie potrzeb oraz szanowanie własnych i cudzych granic. Ważne są przy tym przewidywalność, życzliwa atmosfera i dostosowanie tempa do możliwości uczestnika.
Dla osoby z trudnymi doświadczeniami takie ćwiczenia mogą być okazją do stopniowego poszerzania sposobów reagowania w kontaktach z innymi. Nie chodzi o wymuszanie otwartości ani dopasowywanie się za wszelką cenę, lecz o poznawanie możliwości, które pomagają świadomie wybierać, jak zachować się w danej sytuacji. Udział w grupie wymaga jednak indywidualnego rozważenia — nie dla każdego będzie odpowiednią formą wsparcia na danym etapie.
TUS nie służy do przepracowywania traumatycznych wspomnień i nie zastępuje psychoterapii ani specjalistycznej pomocy psychotraumatologicznej. Wtedy do pracy z traumą dziecięcą zgłaszamy się do psychotraumatologa. TUS może natomiast stanowić uzupełnienie wsparcia, gdy odpowiada aktualnym potrzebom dziecka/nastolatka.
W swojej pracy zwracamy uwagę zarówno na znaczenie przeszłych doświadczeń, jak i na obecne potrzeby w relacjach. Osoby zainteresowane praktycznym rozwijaniem tych umiejętności zapraszamy do poznania oferty zajęć Treningu Umiejętności Społecznych.
Maksymilian Głowacz, trener II st., koordynator trenerów TUS i TZA w Fundacji Źródło Zmian
